เปิดโลกทรัพย์สินทางปัญญา
สัปดาห์ที่ 10 (แผนที่ 19–20)
รู้จักทรัพย์สินทางปัญญา 2 ประเภท เพื่อเคารพผลงานผู้อื่นและปกป้องผลงานของตนเอง
1เรียนจบแล้วนักเรียนจะ…
อธิบายความรู้เกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญาได้
ประยุกต์ใช้ความรู้เกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญาในการพัฒนาผลงานได้
มีความใฝ่เรียนรู้
📖 ตัวชี้วัด ว 4.1 ม.3/2
ระบุปัญหาหรือความต้องการของชุมชนหรือท้องถิ่น เพื่อพัฒนางานอาชีพ สรุปกรอบของปัญหา รวบรวม วิเคราะห์ข้อมูลและแนวคิดที่เกี่ยวข้องกับปัญหา โดยคำนึงถึงความถูกต้องด้านทรัพย์สินทางปัญญา
2ทรัพย์สินทางปัญญาคืออะไร?
🤔 ลองสังเกต
สินค้าหรือร้านค้าที่เราเห็นทั่วไปต่างก็มี ชื่อทางการค้า เครื่องหมายการค้า หรือโลโก้ ที่แตกต่างกัน นักเรียนคิดว่าเพราะเหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น และถ้ามีคนนำโลโก้ของร้านเราไปใช้ จะเกิดอะไรขึ้น?
🔑 ความหมาย
ทรัพย์สินทางปัญญา คือ ผลงานที่เกิดจากความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์ เช่น สิ่งประดิษฐ์ การออกแบบ งานเขียน งานศิลปะ เพลง ซอฟต์แวร์ ตราสินค้า ซึ่ง กฎหมายให้ความคุ้มครอง เพื่อให้เจ้าของได้รับประโยชน์จากผลงานของตน และส่งเสริมให้คนคิดค้นสิ่งใหม่ ๆ
ทรัพย์สินทางปัญญาแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ ① ทรัพย์สินทางอุตสาหกรรม และ ② ลิขสิทธิ์
3① ทรัพย์สินทางอุตสาหกรรม
ความคิดสร้างสรรค์ที่เกี่ยวกับสินค้าอุตสาหกรรม ต้องยื่นขอจดทะเบียน กับกรมทรัพย์สินทางปัญญาจึงจะได้รับความคุ้มครอง
| ประเภท | คุ้มครองอะไร | ตัวอย่าง | อายุการคุ้มครอง |
|---|---|---|---|
สิทธิบัตรการประดิษฐ์ | สิ่งประดิษฐ์ใหม่ที่มีขั้นการประดิษฐ์สูง นำไปใช้ในอุตสาหกรรมได้ | เครื่องยนต์แบบใหม่ ยาสูตรใหม่ | 20 ปี |
อนุสิทธิบัตร | สิ่งประดิษฐ์ใหม่ที่ปรับปรุงเล็กน้อย ไม่ซับซ้อนมาก | ที่ปอกผลไม้แบบใหม่ ไม้แขวนเสื้อพับได้ | 6 ปี ต่ออายุได้ 2 ครั้ง ครั้งละ 2 ปี |
สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ | รูปร่าง ลวดลาย สีสัน ของผลิตภัณฑ์ | รูปทรงขวดน้ำ ลายผ้า รูปร่างเก้าอี้ | 10 ปี |
เครื่องหมายการค้า | ชื่อ โลโก้ สัญลักษณ์ที่ใช้กับสินค้าหรือบริการ | โลโก้ร้าน ชื่อยี่ห้อ | 10 ปี ต่ออายุได้ครั้งละ 10 ปี |
ความลับทางการค้า | ข้อมูลทางการค้าที่ยังไม่เปิดเผยและมีมูลค่า | สูตรเครื่องดื่ม สูตรน้ำจิ้มของร้าน | ตราบที่ยังเป็นความลับ |
สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) | ชื่อแหล่งผลิตที่ทำให้สินค้ามีลักษณะพิเศษ | ข้าวหอมมะลิทุ่งกุลาร้องไห้ ส้มโอนครชัยศรี | ตราบที่ยังมีลักษณะพิเศษ |
แบบผังภูมิของวงจรรวม | แบบวงจรในชิปอิเล็กทรอนิกส์ | ชิปในโทรศัพท์มือถือ | 10 ปี |
4② ลิขสิทธิ์
ลิขสิทธิ์ คือ สิทธิของผู้สร้างสรรค์งานด้านวรรณกรรม ศิลปะ ดนตรี ภาพยนตร์ ฯลฯ ที่จะทำซ้ำ ดัดแปลง หรือเผยแพร่ผลงานของตน
📝 ได้รับความคุ้มครองทันที
ลิขสิทธิ์เกิดขึ้น ทันทีที่สร้างสรรค์ผลงาน โดยไม่ต้องจดทะเบียน และคุ้มครองตลอดอายุผู้สร้างสรรค์ และต่อไปอีก 50 ปี หลังผู้สร้างสรรค์เสียชีวิต
🎨 งานอะไรบ้าง
- วรรณกรรม: หนังสือ บทความ โปรแกรมคอมพิวเตอร์
- ศิลปกรรม: ภาพวาด ภาพถ่าย งานออกแบบกราฟิก
- ดนตรีกรรม: เนื้อร้อง ทำนอง
- โสตทัศนวัสดุ ภาพยนตร์ งานแพร่เสียงแพร่ภาพ
✅ ใช้ผลงานผู้อื่นอย่างถูกต้อง
- ขออนุญาตเจ้าของผลงานก่อนนำไปใช้ โดยเฉพาะเพื่อการค้า
- การนำไปใช้เพื่อการศึกษา ต้อง อ้างอิงแหล่งที่มา และไม่ทำให้เจ้าของเสียประโยชน์
- เลือกใช้ภาพ เพลง หรือฟอนต์ที่เจ้าของอนุญาตให้ใช้ได้ฟรี
- ไม่ดาวน์โหลดหรือแชร์ภาพยนตร์ เพลง โปรแกรมละเมิดลิขสิทธิ์
5นำความรู้ไปใช้พัฒนาผลงานของเรา
- ตรวจสอบก่อนใช้ภาพ ข้อความ เพลง โลโก้ ที่จะใช้ในรายงานหรือผลิตภัณฑ์ เป็นของใคร ได้รับอนุญาตหรือไม่
- อ้างอิงทุกครั้งเขียนแหล่งที่มาในรายงาน สไลด์ และโปสเตอร์
- สร้างสรรค์ของเราเองออกแบบชื่อ โลโก้ ลวดลาย ของกลุ่ม/ชุมชนเอง ไม่ลอกเลียน
- ปกป้องผลงานของเราถ้าผลงานมีมูลค่า สามารถยื่นจดทะเบียนกับกรมทรัพย์สินทางปัญญาได้
6สรุปบทเรียน
- ทรัพย์สินทางปัญญา = ผลงานจากความคิดสร้างสรรค์ที่กฎหมายคุ้มครอง แบ่งเป็น ทรัพย์สินทางอุตสาหกรรม และ ลิขสิทธิ์
- ทรัพย์สินทางอุตสาหกรรม เช่น สิทธิบัตร อนุสิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า ความลับทางการค้า สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ต้องจดทะเบียน
- ลิขสิทธิ์คุ้มครองงานวรรณกรรม ศิลปะ ดนตรี ภาพยนตร์ ซอฟต์แวร์ ได้รับความคุ้มครองทันทีที่สร้างสรรค์
- เคารพผลงานผู้อื่น ขออนุญาตและอ้างอิงแหล่งที่มา และปกป้องผลงานของตนเอง
7แบบฝึกหัดท้ายบท
เกณฑ์ผ่าน 80% ขึ้นไปตอนที่ 1 · กิจกรรมที่ 3.2 ช่วยนนท์และน้ำหวานจัดประเภททรัพย์สินทางปัญญา
ตอนที่ 2 · แบบฝึกหัดท้ายบท
ตอนที่ 3 · ประยุกต์ใช้กับผลงานของเรา
ส่งงานครู: กด คัดลอกคำตอบ แล้ววางส่งตามช่องทางที่ครูกำหนด หรือกด บันทึกเป็น PDF / พิมพ์